De kleur van de ontlasting weerspiegelt rechtstreeks de werking van het galsysteem. Bruine ontlasting dankt haar kleur aan stercobiline, een pigment dat ontstaat wanneer de darmflora bilirubine afbreekt. Als de ontlasting wit of heel licht wordt, betekent dit dat er onvoldoende gal in de darm terechtkomt. In combinatie met buikpijn wijst deze verkleuring vaak op een verstopping of ontsteking van de galwegen waarvoor snel medisch onderzoek nodig is.
De rol van gal bij de kleur van de ontlasting
Gal wordt aangemaakt door de lever, opgeslagen in de galblaas en tijdens de spijsvertering afgegeven aan de twaalfvingerige darm. Gal helpt bij de opname van vetten en geeft de ontlasting haar kenmerkende kleur.
Wanneer een blokkade de galbuis (de belangrijkste verbinding tussen de galblaas en de darm) afsluit, kan de gal zijn bestemming niet meer bereiken. De ontlasting verliest dan haar pigment en wordt witachtig, grijzig of kleikleurig. Medisch wordt dit acholische ontlasting genoemd.
Dit verklaart waarom verkleurde ontlasting vaak samengaat met abnormaal donkere urine: bilirubine, dat niet meer via de darm kan worden afgevoerd, wordt opnieuw in het bloed opgenomen en vervolgens door de nieren uitgescheiden. Inzicht in de oorzaken van witte ontlasting helpt om de opeenvolging van gebeurtenissen die tot deze symptomen leidt beter te begrijpen.
Galstenen, pancreatitis en hepatitis: drie verschillende mechanismen
Buikpijn in combinatie met witte ontlasting wijst niet op één specifieke diagnose. Drie belangrijke aandoeningen kunnen deze combinatie veroorzaken, elk via een eigen mechanisme.
Verstopping door een galsteen
Een galsteen die vanuit de galblaas naar de galbuis migreert, blokkeert de doorgang van gal. De pijn zit meestal rechts onder de ribben en is vaak hevig en plotseling. Galstenen kunnen aanwezig zijn zonder klachten te veroorzaken, maar zodra een steen de galbuis blokkeert, verandert de situatie ingrijpend.
Het onderzoek bestaat uit bloedonderzoek naar de leverfunctie en een echo van de buik. Als de echo geen uitsluitsel geeft, kan aanvullend beeldvormend onderzoek nodig zijn, zoals een MRI van de galwegen of een endo-echografie, om de steen te lokaliseren.
Acute pancreatitis
Een galsteen kan ook een ontsteking van de alvleesklier veroorzaken door de alvleeskliergang te blokkeren. De pijn is dan hevig, straalt uit naar de rug en gaat vaak gepaard met braken. De bleke ontlasting wijst in dit geval zowel op een tekort aan gal als op een verstoorde vetvertering door de alvleesklier.
Virale of toxische hepatitis
Leverschade (door virale, toxische of medicamenteuze hepatitis) vermindert de galproductie bij de bron. De pijn is meer verspreid, zit in de bovenbuik en ontwikkelt zich geleidelijk over meerdere dagen. Vaak worden ook de huid en ogen geel (geelzucht).
Waarschuwingssignalen bij buikklachten die dringend medisch onderzoek vereisen
Een eenmalige episode van witte ontlasting, bijvoorbeeld na het innemen van een maagzuurremmer, is geen spoedgeval. De situatie wordt zorgwekkend als de verkleuring aanhoudt of samengaat met andere symptomen.
Bij de volgende combinaties is snel medisch onderzoek nodig. Wacht niet op een reguliere afspraak:
- Koorts of koude rillingen in combinatie met pijn rechts onder de ribben en geelzucht: deze combinatie kan wijzen op een infectie van de galwegen (cholangitis), waarvoor ziekenhuisbehandeling nodig is
- Plotselinge, hevige buikpijn die uitstraalt naar de rug, met braken: deze klachten kunnen wijzen op een complicatie van galstenen of acute pancreatitis. Beide aandoeningen kunnen snel verergeren
- Zeer donkere urine (theekleurig) in combinatie met geelzucht (gele verkleuring van de huid en het oogwit): deze combinatie bevestigt dat bilirubine zich ophoopt in het bloed en wijst op een aanzienlijke verstopping van de galwegen
- Witte ontlasting die langer dan twee à drie dagen aanhoudt, ook zonder ernstige pijn: als de klacht blijft bestaan, is de galstroom nog steeds onderbroken en is onderzoek van de lever nodig
Medische zorg en onderzoeken bij verkleurde ontlasting
De huisarts is het eerste aanspreekpunt. Lichamelijk onderzoek (de buik voelen, controleren op geelzucht en de pijn beoordelen) helpt bepalen welk aanvullend onderzoek nodig is.
Bij bloedonderzoek naar de lever worden de leverenzymen en de bilirubinewaarde gemeten. Een verhoogde waarde van geconjugeerd bilirubine wijst eerder op een verstopping van de galwegen dan op de afbraak van rode bloedcellen.
Een echo van de buik is meestal het eerste onderzoek. Hiermee kunnen galstenen in beeld worden gebracht, kan de verwijding van de galwegen worden beoordeeld en kunnen eventuele afwijkingen aan de lever of alvleesklier worden opgespoord. Als de uitslag geen uitsluitsel geeft, kan een MRI van de galwegen of een endo-echografie het onderzoek aanvullen. Zo kan worden gezocht naar een kleine steen die vastzit in de galbuis of naar druk door een tumor.
De behandeling hangt volledig af van de vastgestelde oorzaak. Een steen die een verstopping veroorzaakt, moet mogelijk endoscopisch worden verwijderd. Bij hepatitis is specifieke opvolging nodig, afhankelijk van de oorzaak. Zelf observeren is geen vervanging voor een medische diagnose: witte ontlasting in combinatie met buikpijn is een signaal van het lichaam over de werking van het galsysteem. Dat signaal verdient een gerichte medische beoordeling, niet alleen observatie thuis.
